Bornnen bij Neurologie, hersenstam: bevriezen

Deze bronnenverzameling over "bevriezen" bevat twee artikelen met 12 jaar tussenpauze, een indicatie van de langzame ontwikkelingen op dit basale terrein. Het eerste (de Volkskrant, 23-06-2014, rubriek Gezond, door Ianthe Sahadat):
  Kunnen mensen letterlijk verstijven van angst?

Eigenlijk is die vraagvorm al een teken van onderontwikkeling van het vakgebied, bijvoorbeeld uit de "wetenschap" van wat er gebeurt tijdens een vliegtuigcrash is bekend dat het bevriezen iets is dat in diverse mate het merendeel van de passagiers overkomt. Bekend is van de vliegramp in Faro, Portugal dat de meestal jonge mannen die de ramp overleefden klommen over degenen die bleven zitten. De veiligheidsdrill voor iedere vlucht is mede gericht om dit gedrag te voorkomen, naast het tweede dat is in paniek slaan, het tegenovergestelde.
  Het gebeurt geregeld, mensen die getuige zijn van een vechtpartij op straat en die niets doen. Ze staan letterlijk aan de grond genageld. Of mensen die niet meteen de gracht inspringen als er een kind in is gevallen. Dat is geen onwil, deze mensen hebben last van een freeze. Want het antwoord op de vraag of we kunnen verstijven van angst is ja.
    'Mensen verstijven letterlijk, ze bewegen niet meer, zegt psycholoog Muriel Hagenaars van de Radboud Universiteit Nijmegen. Hun spierspanning gaat omhoog en hun hartslag omlaag; vooral dat laatste is opmerkelijk bij een angst- of stressreactie.'
    Freezing, zoals deze reactie wordt genoemd, is eigenlijk een soort derde variant op vluchten en vechten, onze twee basisreacties op gevaarlijke situaties.
    Niet alleen mensen, ook dieren hebben last van freezing. ...

Nog zo'n teken: het is natuurlijk andersom: mensen hebben het gedrag "geërfd" van de dieren.
  ... Bij veel dieren is het zelfs de eerste reactie. 'Denk aan hertjes die de snelweg oversteken en bij het zien van een auto verstijven en in de koplampen staren. Terwijl wegrennen zinvoller zou zijn.'    ...

Wat ze niet doen omdat ze de situatie "koplampen" niet gekend hebben in hun evolutie.
  ...     Dat brengt ons bij de waaromvraag, want heeft verstijven wellicht toch een functie?
    Van oorsprong wel, zegt Hagenaars. Vanuit een freeze kun je namelijk optimaal waarnemen met verscherpte aandacht. Dat kan nuttig zijn om de situatie te overzien en een goede keuze te maken voor vervolgstappen. 'Ook is freezing een goede voorbereiding op actie, dieren kunnen na een freeze extra snel wegrennen. Ten derde kan het bij prooidieren een nuttige tactiek zijn. Er zijn roofdieren die geen interesse hebben in dode prooien, dus als je je voor dood houdt, laten ze je met rust.'

Wat dus de echte oorpong ervan is. Het bleek een gedrag positief voor de overlevingskans.
  ...    Toch ervaren veel mensen een reactie van verstijving als lastig. Hagenaars noemt voorbeelden van vrouwen die zich tijdens een verkrachting niet verzetten. Of mensen die niet reageren als zij in elkaar worden geslagen. 'Mensen kunnen zich heel schuldig voelen naderhand. Ze vragen zich af waarom ze zich niet verdedigd hebben. Ook de omgeving kan er negatief op reageren.' Maar Hagenaars benadrukt: freezen is geen keuze. Je reageert op impuls, er gaan geen gedachten aan vooraf. De ene mens zal verstijven, de volgende zal sneller vechten en weer een volgende slaat op de vlucht.    ...

Oftewel: dit soort aansturing van gedrag gaat voor, is primitiever dan, wat er verderop in het brein komt.
    Ooit eens uitgesproken door de psycholoog William James als: "Je vlucht niet omdat je bang bent, maar je bent bang omdat je vlucht".

Twaalf jaar later (de Volkskrant, 03-10-2026, door Kaya Bouma):
  'Bevriezen' in een noodsituatie

Freezen is juist nuttig

Het ziet er hulpeloos uit, maar een freezereactie in een dreigende situatie kan juist waardevol zijn, ontdekte Karin Roelofs, die komende week voor haar onderzoek de Spinozapremie ontvangt.

Wat deze redactie al vermoedde: het veld van de neurologie, of beter; neurowtenschap, is hopeloos gefrgamenteerd.
    Men heeft nauwelijks of geen overzicht van het geheel.
    Ook heeft de interviewende journalist zijn/haar werk, bronnenmateriaal in het eigen archief, niet gedaan.
  Opeens is het er. Het ding. Het maakt geluid, heeft knipperende lampjes en misschien nog wel het ergste: het bewéégt. Het robotje is niet groter dan 30 centimeter, maar de 15 maanden oude dreumes bij wie het apparaat zojuist in de kamer is gezet, schrikt. Een paar tellen lang verroert het meisje zich niet.
    Ze bevriest, net als de meeste van haar leeftijdsgenoten die bijna dertig jaar geleden meededen aan een onderzoek van de Radboud Universiteit, waarvoor honderd kinderen jarenlang werden gevolgd. Die kinderen zijn al bijna volwassen als hersenonderzoeker Karin Roelofs en haar team de oude videobanden afstoffen en een onverwachte ontdekking doen.
    Roelofs is hoogleraar experimentele psychopathologie aan het Donders Instituut van de Radboud Universiteit en gespecialiseerd in hersenreacties op stress en angst. In 2010 toonde ze aan dat mensen net als dieren een zogenoemde freezereactie vertonen in sociaal dreigende situaties: we staan even stokstijf stil.
    'Op dat moment zagen we bevriezen nog vooral als iets slechts', vertelt Roelofs in haar kantoor, een whiteboard vol staafdiagrammen en berekeningen aan de wand. 'Of althans: als een teken van te veel angst.'

"Hopeloos", zeg je dan, de inhoud van deze website kennende.
    Gaan ze over twaalf jaar weer het wiel opnieuw uitvinden?
  Welke functie heeft de freezereactie dan?
'Ik denk dat de kids die eventjes bevriezen meer informatie opnemen van hun omgeving op dat soort onverwachte momenten. Zo leren ze hoe ze moeten omgaan met stressvolle situaties. Dat helpt ze verder in het leven.

Nonsens. Het antwoord staat in het vorige artikel: er wodt niks bewust gedaan. Het overkomt ze als niet te besturen reactie van een primitiever deel van de hersenen, en het iets eraan doen zal weinig nut hebben want zo vaak komt het niet voor in het huidige echte leven, en dit soort reacties leren beheersen kost eindeloos veel moeite.


Naar Neurologie, hersenstam , of site home ·.

5 okt.2026